IN DE SPOTLIGHT

Carlijn Timmermans

Door: Jessica Merkens

Lichtontwerp is een relatief jong en onbekend vakgebied. Om meer te weten te komen over deze discipline gaan we om de tafel met Carlijn Timmermans, zelfstandig lichtontwerper van C.Light.Wise. In het eerste deel van deze tweedelige serie geeft ze antwoord op de volgende vragen: Hoe is het als jonge lichtontwerper in Nederland en wat doet ze precies?

Licht als bouwsteen

Het mooiste aan mijn vak vind ik dat je licht als bouwsteen van een ruimte kan gebruiken, ondanks dat het niet tastbaar is. Als architect werk je met tactiele vlakken, je kan het voelen. Licht kan je niet vastpakken maar wel voelen en ervaren. Het is mooi om daarmee te spelen in een kleine ruimte of juist op stadsniveau.

Grootste uitdaging

Zoals veel andere ontwerpers werk in fases. Tijdens het eerste gesprek met de opdrachtgever probeer ik erachter te komen waar de vraag vandaan komt en of de opdrachtgever daar zelf een beeld bij heeft. Elkaar goed verstaan is hierin de uitdaging. Het is aan de ontwerper om daarachter te komen. Je moet heel concreet met de opdrachtgever gaan zitten. Wat is de vraag, wat zijn de kaders van het projectgebied, en waarom? Komt die vraag vanuit jou, de politiek, de stad? Het is eigenlijk de analyse van de opdracht en dat is een leuk proces. Als je dat allemaal hebt afgepeld kun je overleggen wat je wel en niet gaat doen en de vraag gaan beantwoorden. Dan zie je dat er letterlijk bij mensen een lichtje gaat branden.

Daarna ga ik het gebied analyseren door overdag en ’s avonds het projectgebied en de directe omgeving nauwkeurig te bekijken en te fotograferen. Het analyseproces is een groot onderdeel van mijn werk, wat ook heel zorgvuldig uitgevoerd moet worden. Gek genoeg is het daadwerkelijke ontwerpen een klein gedeelte van het proces, alhoewel het overal in verweven is. Communicatie is een heel belangrijk aspect van de opdracht, daarom ben ik veel in overleg met de opdrachtgever, doe ik onderzoek en spreek ik veel met derden om informatie en kennis te vergaren.

"De buitenruimte is eigenlijk ook een groot theater"

Groot theater

Ik vind de buitenruimte fantastisch. Mijn eerste opdracht was in de buitenruimte, zo ben ik erin gerold. Nu ligt mijn focus op publieke ruimtes, zowel binnen als buiten. De uitdaging van het maken van een conceptueel ontwerp naar een technisch ontwerp, dat vind ik mooi. Daarnaast zit er bij mijn voorkeur voor de publieke ruimte ook een fascinatie voor het theater in. Als toeschouwer kijk je ernaar en beleef je ieder moment iets anders. De buitenruimte is eigenlijk ook een groot theater, je hebt continue nieuwe spelers en decorelementen die er bijkomen of niet. Het is spannend als je het op die manier kan zien en scenograaf kan zijn. Natuurlijk hoort daar ook een deel functionele verlichting bij. Idealiter zoek je als lichtontwerper de koppeling tussen esthetiek en functionaliteit. Daarnaast heb je ook te maken met het gevoel, de emoties en de ervaringen van mensen en hoe je daar met licht sturing aan kan geven. Ook in een volledig functioneel verlichte plek wil je je prettig voelen.

Lichtontwerp in Nederland

De vraag naar lichtontwerpers groeit gestaag. Lichtontwerp an sich is hier, net zoals in meerdere landen, niet echt bekend. Ten onrechte wordt licht vaak gezien als sluitpost, of alleen als toevoeging van luxe. Terwijl je zou denken dat het in Nederland veel aannemelijker zou zijn om een lichtontwerper in te schakelen gezien de bekendheid van sommige Nederlandse lichtfabrikanten. Met name architecturaal lichtontwerp is nog ondergeschikt ten opzichte van technisch lichtontwerp. Als lichtontwerper sta ik volledig voor het vak. Ik schreeuw bij wijze van spreken van de daken wat de toegevoegde waarde van lichtontwerp is aan architectuur en aan het welzijn van de mens. Dat het af en toe ook gewoon mooi kan zijn. Je ziet wel langzaamaan beweging en ik ben van mening dat het de goede richting op gaat.

"Ik krijg ook vaak de vraag, ‘oh je bent lichtontwerper, maak je dan lampjes’?"

Lichtontwerper in de bouwsector

Valt lichtontwerp onder de bouwsector of onder kunst of installaties? De meningen hierover lopen helaas sterk uiteen. Lichtontwerp is nog steeds het ondergeschoven kindje en komt vaak pas aan het einde van het traject. Al merk ik gelukkig steeds vaker dat als je genoeg opkomt voor de toegevoegde waarde van een goed lichtontwerp dat mensen je wel gaan horen. Dan word je eerder in het proces ingezet zodat je ook met de architect of vormgever kan zitten om tot een integraal ontwerp te komen. Zodat verlichting weggewerkt kan worden in materialen bijvoorbeeld, of achter een koof zodat je niet uiteindelijk nog met een vrees over de gevel heen moet om de bekabeling weg te werken. Als ik puur kijk naar de aannemerij dan wordt lichtontwerp vaak gezien als een dure en onnodige luxe. Moet dat allemaal? Ik krijg ook vaak de vraag, ‘oh je bent lichtontwerper, maak je dan lampjes’? Of ze gaan ervan uit dat ik alleen maar een berekening voor het behalen van lichtnormen maak. Terwijl het juist om het hele proces gaat, zodat de verlichting klopt bij de ruimte, het gebruik en de gebruiker.

Inspiratie

Ik haal overal inspiratie vandaan, ben geen bewonderaar van één persoon in het bijzonder. Inspiratie komt uit de mens, emoties, natuur, reizen, kunst en alledaagse dingen. Wanneer je in een andere omgeving staat dan je gewend bent zie je alles anders. Hoe het licht valt, of hoe weinig licht je juist soms nodig hebt om iets te zien of ervaren. Ik kijk ook naar zeventiende eeuwse Nederlandse schilderkunst, waar het spelen met contrast en licht is vastgelegd en zichtbaar is gemaakt aan de wereld. Qua architectuur en licht vind ik Tadao Ando inspirerend, een Japanse architect die veel doet met natuurlijk licht en beton. Het lijken tegenhangers, het zware harde beton samen met fragiel daglicht, maar het is allebei ontzettend sterk. Ook Louis Kahn is een inspiratiebron. Lichtontwerp zelf is op de kaart gezet door Richard Kelly, hij heeft het op een voetstuk gezet en er een vak van gemaakt. James Turrell zijn werk vind ik ook erg bijzonder. Hij is constant bezig met de ervaring van een ruimte door het gebruiken van licht op een geheel eigen manier.


Deel twee van dit interview zal verschijnen in de volgende editie van Get Inspired By Light Magazine. Wil je een seintje krijgen wanneer deze verschenen is? Klik hier.

Delen via